Du Lịch Úc

Cờ Úc từng được chọn qua một cuộc thi thiết kế công khai năm 1901 với gần 33.000 bài dự thi, còn hình ảnh kangaroo trên quốc huy có cách lý giải phổ biến nhưng chưa từng được ghi chính thức trong văn bản gốc năm 1912. Phần lớn biểu tượng nổi tiếng của Úc, từ quốc kỳ, quốc huy đến Sydney Opera House hay Uluru, đều có một câu chuyện cụ thể phía sau, không phải ngẫu nhiên mà thành. Bài viết này tổng hợp câu chuyện thật đứng sau một số biểu tượng được nhắc tới nhiều nhất khi nói về nước Úc.

Quốc kỳ Úc ra đời như thế nào và mỗi chi tiết trên lá cờ có ý nghĩa gì?

Quốc kỳ Úc được chọn thông qua một cuộc thi thiết kế công khai do chính phủ tổ chức năm 1901, thu hút gần 33.000 bài dự thi trên khắp cả nước, sau đó năm mẫu thiết kế đồng hạng nhất được kết hợp thành mẫu cờ chính thức. Thiết kế cuối cùng gồm ba phần: hình Union Jack ở góc trên bên trái tượng trưng cho mối liên hệ lịch sử với nước Anh, chòm sao Nam Thập Tự tượng trưng cho vị trí địa lý của Úc ở Nam bán cầu, và một ngôi sao bảy cánh tượng trưng cho sáu bang cùng các vùng lãnh thổ liên bang.

Vua Edward VII phê duyệt mẫu thiết kế này năm 1902, nhưng phải tới khi Đạo luật Cờ được thông qua năm 1953 thì lá cờ mới chính thức được luật hóa là quốc kỳ của Úc. Ngôi sao trên quốc kỳ ban đầu chỉ có sáu cánh, được bổ sung thêm một cánh vào năm 1908 để đại diện cho các vùng lãnh thổ liên bang mới hình thành.

[Ảnh: Quốc kỳ Úc tung bay tại một tòa nhà công cộng]

Vì sao kangaroo và đà điểu emu xuất hiện trên quốc huy nước Úc?

Quốc huy hiện tại của Úc được Vua George V chính thức phê chuẩn theo sắc lệnh hoàng gia vào ngày 19 tháng 9 năm 1912, với hình ảnh kangaroo và đà điểu emu đứng hai bên chiếc khiên mang huy hiệu của sáu bang. Cả hai loài đều là động vật bản địa nổi tiếng và có kích thước đủ lớn để đứng cân xứng hai bên khiên, đây là lý do chính khiến chúng được chọn làm hình ảnh đại diện.

Cách lý giải phổ biến hiện nay là kangaroo và emu đều khó đi lùi nên tượng trưng cho một quốc gia luôn tiến về phía trước, tuy nhiên đây là cách diễn giải xuất hiện sau này chứ không được ghi lại như lý do chính thức trong văn bản sắc lệnh gốc năm 1912. Đây là điểm nhiều người, kể cả người Úc, vẫn nhầm là một quy định chính thức thay vì một cách diễn giải phổ biến xuất hiện về sau.

[Ảnh: Quốc huy Úc với hình kangaroo và đà điểu emu]

Sydney Opera House trở thành biểu tượng kiến trúc của Úc từ khi nào?

Sydney Opera House bắt đầu từ một cuộc thi thiết kế quốc tế khởi động năm 1955, thu hút 233 bài dự thi từ 32 quốc gia, và kiến trúc sư người Đan Mạch Jørn Utzon giành chiến thắng vào đầu năm 1957 với bản phác thảo mái vòm hình vỏ sò đặc biệt. Công trình mất khoảng 14 năm xây dựng với nhiều thay đổi kỹ thuật phức tạp trước khi chính thức khánh thành năm 1973 dưới sự chủ trì của Nữ hoàng Elizabeth II.

Một trong những điểm khiến công trình này trở thành bước ngoặt kiến trúc là cách các khối mái hình vỏ sò được tính toán bằng phương pháp gần với thiết kế hỗ trợ máy tính hiện đại, điều gần như chưa từng có ở thời điểm đó. Năm 2007, UNESCO chính thức công nhận Sydney Opera House là Di sản Thế giới, xem đây là công trình có giá trị nổi bật toàn cầu về mặt văn hóa.

[Ảnh: Sydney Opera House nhìn từ cảng Sydney]

Uluru từng có tên gọi nào khác và vì sao đổi tên?

Uluru là tên gọi truyền thống bằng tiếng Pitjantjatjara, được người Anangu sử dụng từ rất lâu trước khi người châu Âu đặt chân tới vùng đất này. Năm 1873, nhà thám hiểm William Gosse trở thành người châu Âu đầu tiên ghi nhận về địa danh này và đặt tên là Ayers Rock để vinh danh Sir Henry Ayers, khi đó là Chief Secretary của bang Nam Úc.

Năm 1993, địa danh này trở thành nơi đầu tiên tại Lãnh thổ Bắc Úc được công nhận tên gọi kép Ayers Rock / Uluru, rồi tới năm 2002 thứ tự được đảo lại thành Uluru / Ayers Rock theo đề xuất của hiệp hội du lịch vùng Alice Springs. Cả hai tên gọi hiện vẫn có giá trị chính thức như nhau, nhưng ban quản lý công viên quốc gia hiện chỉ dùng tên Uluru trong mọi tài liệu chính thức.

[Ảnh: Uluru nhìn từ xa giữa vùng đất đỏ trung tâm nước Úc]

Đây chỉ là một phần câu chuyện của Uluru, khách muốn tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa văn hóa và tín ngưỡng gắn với địa danh này có thể xem thêm những nét văn hóa Úc được giới thiệu qua văn hóa Úc trước chuyến đi.

Hoa keo vàng trở thành quốc hoa của Úc ra sao?

Hoa keo vàng, hay golden wattle, được xem là biểu tượng không chính thức của nước Úc từ rất lâu trước khi được Toàn quyền Ninian Stephen chính thức công nhận là quốc hoa vào năm 1988. Loài hoa này nở rộ vào cuối mùa đông, tạo thành từng chùm hoa vàng rực trên khắp các vùng đất Úc, thường được xem như dấu hiệu báo mùa xuân sắp tới.

Ngày 1 tháng 9 hằng năm được chọn làm Ngày Hoa Keo, chính thức công nhận từ năm 1992 dù truyền thống này đã xuất hiện từ năm 1838 tại Hobart và lan rộng ra Sydney, Melbourne, Adelaide từ năm 1910. Màu vàng của hoa keo cùng màu xanh lá của lá cây cũng chính là nguồn gốc của hai màu xanh và vàng vốn gắn liền với hình ảnh quốc gia Úc.

[Ảnh: Hoa keo vàng nở rộ, quốc hoa của nước Úc]

Màu xanh lá và vàng gắn với nước Úc từ khi nào?

Xanh lá và vàng chính thức được công nhận là màu sắc quốc gia của Úc vào ngày 19 tháng 4 năm 1984, nhưng nguồn gốc thực tế xuất hiện sớm hơn gần một thế kỷ. Năm 1899, đội tuyển cricket Úc do đội trưởng Joe Darling dẫn dắt là đội đầu tiên mặc đồng phục màu xanh vàng trong chuyến thi đấu tại Anh, thay vì màu sắc rời rạc theo từng câu lạc bộ như trước đó.

Hai màu này được mô tả không chính thức là màu xanh lá cây bạch đàn và màu vàng hoa keo, gắn liền với hai loại cây đặc trưng của cảnh quan nước Úc. Ngày nay hầu hết đội tuyển thể thao quốc gia Úc đều thi đấu với màu xanh vàng, khiến hai màu này trở thành một trong những cách nhận diện nước Úc dễ thấy nhất trên trường quốc tế.

Boomerang có thực sự luôn quay trở lại tay người ném không?

Không, phần lớn boomerang truyền thống của người Aboriginal không được thiết kế để quay trở lại, mà được dùng chủ yếu làm vũ khí săn bắn, công cụ đào xới hoặc vật dụng trong nghi lễ. Chỉ một số loại boomerang được chế tác riêng với hình dạng khí động học đặc biệt mới có khả năng bay vòng trở lại, và đây mới là loại phổ biến trong hình dung của khách du lịch.

Hình ảnh boomerang gắn liền với nước Úc phần lớn qua con đường thương mại, từ việc trao đổi với người định cư rồi tới khách du lịch, cho tới khi hình boomerang xuất hiện trên nhãn hiệu nhiều sản phẩm được quảng bá là đặc trưng Úc. Cụm "come back like a boomerang" cũng trở thành một cách nói quen thuộc trong tiếng Anh của người Úc khi chúc ai đó sớm quay lại, có thể tìm hiểu thêm những cách diễn đạt khác qua những quy tắc giao tiếp cơ bản với người Úc.

[Ảnh: Boomerang truyền thống được chạm khắc hoa văn Aboriginal]

Cờ Aboriginal có phải một biểu tượng chính thức của nước Úc không?

Có, cờ Aboriginal được công nhận chính thức là một trong các lá cờ của nước Úc theo Đạo luật Cờ từ năm 1995, ngang hàng về mặt pháp lý với quốc kỳ chính dù phạm vi đại diện khác nhau. Trong nhiều thập niên sau đó, họa sĩ Harold Thomas, người thiết kế lá cờ, vẫn giữ bản quyền cá nhân đối với hình ảnh này, khiến một số tổ chức từng phải xin phép hoặc trả phí mới được sử dụng logo cờ trên sản phẩm, đồng phục thể thao hay ấn phẩm.

Tình trạng này thay đổi vào ngày 25 tháng 1 năm 2022, khi chính phủ Úc đạt thỏa thuận mua lại bản quyền từ Harold Thomas để mọi người dân Úc có thể sử dụng hình ảnh cờ Aboriginal tự do mà không cần xin phép hay trả phí, miễn là sử dụng đúng mực. Harold Thomas vẫn giữ quyền nhân thân đối với thiết kế, còn tiền bản quyền phát sinh sau này được chuyển cho NAIDOC, tổ chức thúc đẩy các hoạt động văn hóa Aboriginal và Torres Strait Islander trên toàn quốc.

Sự thay đổi này cũng phản ánh cách người Úc ngày càng coi trọng việc nhìn nhận đúng vai trò của văn hóa bản địa trong bản sắc chung của cả nước, một nét tính cách có thể tìm hiểu thêm qua bài viết về con người Úc và những nét văn hóa dễ nhận thấy.

Câu hỏi thường gặp

Ngoài những biểu tượng chính thức, còn hình ảnh nào gắn liền với nước Úc trong mắt du khách không?

Có, những hình ảnh như gấu túi koala, xe bán tải kiểu Ute hay thói quen uống bia lạnh cũng thường gắn với hình dung phổ biến về nước Úc, dù không mang tính chính thức như quốc kỳ hay quốc huy. Những hình ảnh này chủ yếu hình thành qua văn hóa đại chúng và ngành du lịch chứ không qua một quyết định chính thức nào của chính phủ.

Mua boomerang làm quà lưu niệm nên lưu ý gì để không mua phải hàng không chính hãng?

Nên ưu tiên mua tại cửa hàng hoặc phòng tranh có xác nhận sản phẩm do nghệ nhân Aboriginal thực hiện, vì phần lớn boomerang bán đại trà tại các điểm du lịch chỉ là đồ trang trí sản xuất hàng loạt, không phản ánh đúng kỹ thuật chế tác truyền thống. Giá của một chiếc boomerang thủ công thật thường cao hơn đáng kể so với hàng lưu niệm in họa tiết công nghiệp.

Người Úc có bắt buộc phải tuân theo quy tắc nào khi treo quốc kỳ không?

Có một số hướng dẫn phổ biến như không để cờ chạm đất, không viết hoặc vẽ lên cờ, và không treo cờ vào ban đêm nếu không có đèn chiếu sáng, nhưng đây chủ yếu là quy tắc theo thông lệ chứ không phải quy định có chế tài pháp lý cụ thể. Người vi phạm những quy tắc này thường chỉ bị đánh giá là thiếu tôn trọng chứ không bị xử phạt, trừ khi hành vi đó gắn với một vi phạm pháp luật khác.

Có cần phân biệt biểu tượng quốc gia với biểu tượng riêng của từng bang không?

Có, mỗi bang và vùng lãnh thổ của Úc đều có quốc huy, hoa và màu sắc đại diện riêng, khác với các biểu tượng cấp liên bang được nhắc tới trong bài này. Khách nếu thấy một biểu tượng lạ khi di chuyển giữa các bang thì nhiều khả năng đó là biểu tượng cấp bang chứ không phải biểu tượng chung của cả nước Úc.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ DulichUc.vn, chuyên Du Lịch Úc  từ Hà Nội.